วรรณคดีหรืองานนิพนธ์ของกวีมักจะมีความเป็นจดหมายเหตุทางค่านิยมอยู่ในตัวเสมอ เนื่องจากงานเขียนแต่ละชิ้นถูกเขียนขึ้นในสภาพสังคม ห้วงเวลา และสถานะที่ต่างกันของตัวกวี ทำให้เกิดนิยาม ค่านิยม หรือความเชื่อที่แตกต่างกันแฝงอยู่ในงานเขียนนั้น ภาพจากpixabay.com หากจะกล่าวถึงงานเขียนของไทยที่เป็นจดหมายเหตุแห่งกาลเวลาที่บันทึกความเชื่อและค่านิยมในอดีตเอาไว้อย่างครบถ้วน จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องกล่าวถึงวรรณคดีไทย โดยเฉพาะบทชมโฉมหรือชมความงามของนางในวรรณคดีไทยที่เป็นคันฉ่องสะท้อนค่านิยมความงามของหญิงไทยในอดีตได้เป็นอย่างดี ซึ่งจากการศึกษาของผู้เขียนพบว่าบทชมโฉมหลายบทมักจะกล่าวถึงความงามของใบหน้าหญิงสาวคล้ายกับดวงจันทร์ เช่น “พิศพักตร์ผ่องพักตร์ดั่งจันทร” ชมโฉมนางสีดา จากเรื่องรามเกียรติ์ หรือ “ดังพระจันทร์วันเพ็ญเมื่อผ่องผุด” ชมโฉมนางศรีมาลา จากขุนช้างขุนแผน และ “เปล่งดังดวงจันทร์เพ็ญเด่นเวหา” ชมโฉมนางละเวงวัณฬา จากพระอภัยมณี เป็นต้น จากบทชมโฉมดังกล่าวซึ่งนิยามความงามของหญิงสาวไว้ด้วยสัญลักษณ์คือดวงจันทร์ ผู้เขียนจึงนำเสนอความเหมือนของหญิงสาวกับดวงจันทร์ว่ามีความงามเหมือนกันอย่างไร 1. ความกลมมน รูปทรงไม่เป็นเหลี่ยม ลักษณ์เด่นของดวงจันทร์ที่หลายคนต้องนึกถึงคือความกลมมนไร้เหลี่ยม ดังนั้นแสดงว่าความงามของหญิงไทยในอดีต ถูกนิยามว่าต้องมีใบหน้ากลมมนไม่เป็นเหลี่ยมหรือบิดเบี้ยวจนผิดรูปนั่นเอง ภาพจากunsplash.com 2. ความผุดผ่อง เนื่องจากดวงจันทร์เป็นดาวที่สว่างผุดผ่องที่สุดในยามค่ำคืน แสงสีนวลเงินนั้นดูสงบเยือกเย็น ด้วยความโดดเด่นดังกล่าวนี้ กวีจึงนำมานิยามความงามบนใบหน้าหญิงสาวว่ามีความผุดผ่องนวลงาม มองแล้วสบายตา อีกนัยหนึ่งหมายถึงความสง่างามในท่ามกลางหมู่ชน เหมือนดวงจันทร์ที่สว่างงามกว่าดาวดวงใดในฟากฟ้า ภาพจากunplash.com 3. ความเชื่อเรื่องแสงจันทร์ ในอดีตผู้คนมีความเชื่อว่าพระอาทิตย์คือสัญลักษณ์แห่งบุรุษเพศเพราะให้แสงที่สว่างมากแต่ร้อน เปรียบเหมือนพละกำลังในการต่อสู้ของบุรุษ ส่วนพระจันทร์คือสัญลักษณ์แห่งสตรีเพศเพราะให้แสงสว่างที่นวลงามแต่แฝงไว้ด้วยความเยือกเย็นเปรียบเสมือนคุณธรรม ความเอื้อเฟื้อ และการถนอมรักษาของสตรีผู้เป็นมารดาที่มีต่อบุตร ภาพจากpixabay.com นอกเหนือจากนิยามดังกล่าวแล้วคุณค่าของดวงจันทร์ที่เปรียบได้กับหญิงงามยังหมายถึงความแน่วแน่และสง่างามท่ามกลางอุปสรรคเช่นกับจันทร์ที่สว่างท้าทายความมืดมิดของค่ำคืน แม้ว่าความงามของหญิงสาวในอดีตจะถูกนิยามไว้ด้วยความงามของดวงจันทร์ เนื่องจากเป็นสิ่งสูงส่งที่ส่องสว่างบนฟ้าในยามค่ำคืน ดวงจันทร์จึงเป็นสัญลักษณ์ความพิเศษที่ไม่สามารถหาสิ่งใดในโลกเสมอได้ ในปัจจุบันดวงจันทร์ดวงเดิมก็ยังคงส่องสว่างอยู่บนฟ้าฟากเดิม หากแต่ดวงนีออนและดาวฟลูออเรสเซนต์มีมากมายจนหลายคนอาจจะลืมนิยามความงามของจันทร์ไปในที่สุด ภาพปกจากpixabay.com
