5 วิธีเลี้ยงลูกให้มีสุขภาพจิตดี เลี้ยงลูกอย่างไร ให้มีสุขภาพจิตดี เด็กที่มีสุขภาพจิตดี คือ เด็กที่มีความสุข ไม่ได้แปลว่าเขาจะไม่เคยทุกข์เลย หากมีสุขภาพจิตที่ดี คือ เด็กจะสามารถจัดการปัญหาหรือความทุกข์ของตนเองได้ จัดการอารมณ์ ความโกรธ ความผิดหวัง เสียใจ ของตัวเองได้ สามารถแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน เผชิญหน้ากับปัญหา มีความเชื่อมั่นในตัวเอง สามารถเรียนรู้สิ่งใหม่ ปรับตัวอยู่ในสังคม อยู่ร่วมกับคนอื่นได้ และมีความฉลาดทางอารมณ์ ภาพโดย pixabay สิ่งที่บ่งบอกว่าเด็กมีสุขภาพจิตที่ดี มีความภาคภูมิใจในตนเอง (self esteem) มีความยืดหยุ่นทางความคิด มีทักษะการตัดสินใจที่ดี สามารถควบคุมตนเองได้ (Self control) ปรับตัวในการเข้าสังคมที่ดี มีความฉลาดทางอารมณ์ ประโยชน์ของการมีสุขภาพจิตที่ดี มีสมาธิจดจ่อต่อสิ่งที่สนใจได้นาน จดจำสิ่งต่าง ๆ ได้ดี จำแม่น จำเก่ง เรียนรู้ได้ไว อารมณ์ดี และมีความสุข องค์ประกอบที่ทำให้เด็กมีสุขภาพจิตดี ร่างกาย สุขภาพร่างกายที่แข็งแรง จิตใจ อารมณ์ดี จัดการความโกรธได้ สังคม สามารถปรับตัวในการเข้าสังคม 5 วิธีเลี้ยงลูกให้มีสุขภาพจิตดี มีดังต่อไปนี้ ภาพโดย pixabay 1. ให้ลูกมีร่างกายที่แข็งแรง ร่างกายที่แข็งแรง ส่งผลต่อสุขภาพจิตที่ดี การออกกำลังกาย มีส่วนสำคัญที่ทำให้ร่างกายหลั่งสารแห่งความสุข สมองหลังสารเอ็นโดรฟิน (Endrophin) ทำให้มีความสุข ลดความวิตกกังวล และผ่อนคลายกล้ามเนื้อ ทำให้ลดความตึงเครียด ประโยชน์ที่ได้รับจากการออกกำลังกายที่มีผลต่อสุขภาพจิต ช่วยเพิ่มความมั่นใจในตนเอง เสริมสร้าง Self esteem ช่วยให้การนอนหลับได้ดีและหลับลึก ช่วยให้ความจำและการทำงานของสมองดีขึ้น ช่วยเพิ่มระดับพลังงานในร่างกาย ช่วยทำให้ปรับตัวการเข้าสังคมได้ดีขึ้น กีฬาสำหรับเด็ก มีดังต่อไปนี้ ว่ายน้ำ วิ่ง ปั่นจักรยาน โยคะ เต้น ฟุตบอล กอล์ฟ บาสเกตบอล เทนนิส ศิลปะการป้องกันตัว ภาพโดยผู้เขียน ดิฉันให้ลูกสาว เรียนว่ายน้ำ ตั้งแต่อายุ 6 ขวบ กับครูฝึกที่มีความชำนาญ เพราะการออกกำลังกาย ทำให้เด็กอารมณ์ดี ลูกสาวเลี้ยงง่าย อารมณ์ดี สามารถควบคุมอารมณ์ได้ดี แม้ว่าอายุยั้งน้อย เมื่อโตขึ้น ให้วิ่งเล่น เดินป่า ปั่นจักรยาน เด็กพลังงานเยอะ การได้ปลดปล่อยพลังงานส่วนเกินออกไป ทำให้เด็กมีสุขภาพจิตที่ดี และควบคุมตัวเองได้ดีขึ้น พร้อมที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ ภาพโดยผู้เขียน 2.ให้ลูกรับประทานอาหารดี สุขภาพจิตดี อาหารที่ดีต่อ ส่งผลต่อสุขภาพจิต อาหารที่ทำให้เพิ่มระดับโดปามีน (Dopamine) ทำให้รู้สึกพึงพอใจ เมื่อโดปามีนอยู่ในระดับต่ำ จะทำให้เกิดความรู้สึกวิตกกังวล เครียด และสมาธิสั้น ส่วนเซโรโทนิน (Serotonin) ช่วยเพิ่มความรู้สึก มีความสุข มองโลกในแง่ดี ให้เด็กได้รับประทานอาหาร ที่ช่วยเพิ่มระดับโดปามีนและเซโรโทนิน ดังต่อไปนี้ สตรอว์เบอร์รี ช็อกโกแลต อัลมอนด์ กล้วยหอม ไข่ แตงโม แซลมอน เมล็ดฟักทอง ผักใบเขียว ภาพโดยผู้เขียน อาหารเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับเด็กอย่างมาก เด็กต้องได้รับสารอาหารที่มีคุณภาพ จากธรรมชาติ ดิฉันให้ลูกสาวดื่มนมแม่ ปัจจุบันอายุ 4 ขวบก็ยังกินนมแม่อยู่ และมีสุขภาพดี ไม่เคยป่วยเข้าโรงพยาบาล และอารมณ์ดี เมื่อกินแม่ทำให้หลั่งสาร (Oxytocin) ซึ่งเป็นฮอร์โมนแห่งความรัก เด็กและแม่จะรู้สึกผ่อนคลายและมีความสุข นอกจากนี้ ดิฉันให้ลูกรับประทานผักบดตั้งแต่คำแรกที่รับประทานอาหารได้ เด็กจึงชอบกินผัก อย่างมาก ทำให้ระบบขับถ่ายดี วันที่ไม่ได้รับประทานผักจะทำให้ขับถ่ายยาก ส่งผลให้เด็กอารมณ์หงุดหงิด โมโหง่าย และไม่สบายตัว ภาพโดยผู้เขียน 3.ให้ลูกฟังหรือเล่นดนตรี ดนตรีมีผลต่อสุขภาพจิตของเด็ก งานวิจัยของ Alan S.Cowen และคณะ พบว่าดนตรีมีผลต่อความรู้สึก ไม่ว่าจะเป็นการฟัง การร้อง การเล่น หรือการแต่งเพลง มีผลต่อจิตใจ และมีผลความรู้สึก ดังต่อไปนี้ สนุก ความสุข ผ่อนคลาย ชัยชนะ (1) ดนตรีมีผลต่อสุขภาพจิต ลดความเครียด ดนตรีทำให้ระดับ Cortisol ซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียดลดลง ช่วยเพิ่มสมาธิในการเรียนรู้ การฟังดนตรีทำให้สมองหลังสารโดปามีน เป็นสารเคมีในสมองที่ทำให้เกิดความรู้สึกดี และทำให้มีสมาธิและเพิ่มความจำ ลดอาการซึมเศร้าและวิตกกังวล เมื่อฟังดนตรีสมองจะมีการไหลเวียนของสาร สารออกซิโทซิน (Oxytocin)เพิ่มความรู้สึกผูกพันและไว้วางใจผู้อื่น เพิ่มแรงจูงใจและประสิทธิภาพของการทำงาน เสริมสร้างความผูกพันทางสังคม ทำให้สมองหลั่งสารออกซิโทซิน (Oxytocin) ซึ่งเป็นฮอร์โมนแห่งความรัก ตัวอย่างดนตรี ดนตรีกล่อมเด็ก (Mozart) ดนตรีบรรเลง เพลงคลาสสิค เพลงกล่อมเด็กทารกนอน ภาพโดยผู้เขียน ดิฉันให้ลูกสาวเรียนไวโอลินที่บ้าน และเรียนเปียโนที่โรงเรียนสอนดนตรี เด็กชอบฟังเพลงมาก และชอบแต่งเพลงเอง แม้ว่าจะเป็นเพลงที่ทำนองและเนื้อร้องแปลกไปบ้าง แต่เด็กก็มีความสุขจากดนตรี เห็นได้จากเด็กจะตื่นเต้น และเฝ้ารอคอยที่จะถึงวันที่จะเรียนดนตรี เมื่อเรียนดิฉันจะเห็นรอยยิ้มและความสุข บนใบหน้าลูก สิ่งสำคัญในการเรียนดนตรีไม่ใช่เพื่อให้เล่นดนตรีเก่ง ชนะเลิศ ดิฉันจึงไม่ใส่แรงกดดันในการเรียนดนตรีของเด็ก ค่อย ๆ เรียนรู้ไปตามจังหวะของเด็ก เพื่อให้ลูกมีความสุข ภาพโดยผู้เขียน 4. ให้ลูกได้เล่นอย่างอิสระ (Free Play ) การเล่นอย่างอิสระ (Free Play) คือ การที่เด็กได้ออกแบบการเล่นด้วยตนเอง อย่างอิสระ ไร้ขอบเขต โดยพ่อแม่มีส่วนในการช่วยดูแลให้การเล่นอยู่ในขอบเขตความปลอดภัย เด็กสามารถกำหนดกติกาการเล่นได้เอง และเรียนรู้กระบวนการเล่นตั้งแต่ต้นจนจบด้วยตนเอง พ่อแม่สามารถร่วมเล่นกับลูกได้ภายใต้กติกาที่ลูกได้กำหนด การเล่นอย่างอิสระ ช่วยเสริมสร้างพัฒนาการ ความคิดสร้างสรรค์ และสุขภาพจิตดี เด็ก ๆ สามารถเรียนรู้จากการเล่น เพราะการเล่นทำให้เด็กเพลิดเพลิน และมีความสุข การเล่นเป็นสิ่งสำคัญสำหรับเด็กอย่างยิ่ง การเล่น คือ งานของเด็ก ประโยชน์ของการเล่นอิสระ (Free Play) มีความสุข สนุกสนาน ลดความเครียดและความวิตกกังวล ปรับตัวเข้ากับสังคมได้ดีขึ้น เข้าใจเห็นอกเห็นใจผู้อื่น รู้จักการเข้าสังคม และแบ่งปันผู้อื่น ความคิดสร้างสรรค์ เสริมสร้างจินตนาการ ความคิดอย่างเป็นระบบ คิดบวกและมองโลกในแง่ดี การเล่นอย่างอิสระ (Free Play ) มีดังต่อไปนี้ การทำงานศิลปะ เช่น การวาดภาพ ระบายสี งานปั้น เป็นต้น ออกแบบสิ่งประดิษฐ์ การเล่นในกระบะทราย ปั้นดินน้ำมัน ปั้นแป้งโดว์ เล่นบล็อกไม้ การเล่นอื่น ๆ ที่เด็กคิดเอง และกำหนดกติกาเอง ภาพโดยผู้เขียน ลูกสาววัย 4 ขวบ ของดิฉันมักเล่นแบบอิสระ คิดวิธีการเล่นด้วยตนเอง เช่น พับเครื่องบินกระดาษ โยนเครื่องบิน กับพ่อแม่ หรือนำน้ำมากรอกลงภาชนะ และนำสีมาใส่ เทน้ำเข้า ออก และดูการเปลี่ยนสีของน้ำ เด็กจะมีสมาธิกับการเล่นอยู่ตรงหน้าได้นาน หากได้ออกแบบวิธีการเล่นด้วยตัวเอง สิ่งที่ดิฉันทำ คือ จัดพื้นที่ให้สะอาด โล่ง กว้าง และปลอดภัยสำหรับเด็ก สิ่งสำคัญคือ เมื่อเด็กเล่นเสร็จแล้วต้องเก็บของเล่นด้วยตนเองทุกครั้ง เป็นการฝึกวินัยและความรับผิดชอบต่อตัวเอง ภาพโดย pixabay 5. เป็นพ่อแม่ที่ดี ไม่ล้อเลียนหรือทำให้ลูกเป็น "ตัวตลก" ให้ความรักและความอบอุ่น ทำให้ลูกรู้สึกปลอดภัย แสดงออกทางคำพูด และการกระทำ บอกรัก กอด หอม ลูกบ่อย ๆ การกอดลูกสร้างเส้นใยสมองทำให้เส้นประสาทเติบโตและแตกแขนงจำนวนมาก และทำให้สุขภาพจิตดี ไว้วางใจได้ มีความสม่ำเสมอ กลับบ้านตรงเวลา คืนเวลาที่หายไปจากลูกให้มากที่สุด ใช้เวลาคุณภาพร่วมกัน เช่น เล่นกับลูก อ่านนิทานก่อนนอน เป็นต้น พ่อแม่ควบคุมอารมณ์ตัวเองได้ ไม่แสดงออกอย่างก้าวร้าว ด่าทอ หรือทุบตี ลงโทษเด็ก นั่นไม่ใช่วิธีการที่ดี การทำโทษโดยไม่ตี มีหลากหลายวิธี เช่น Time Out การตัดสิทธิ์ เพิกเฉยต่อพฤติกรรมที่ไม่ดี งดการใช้รางวัล และงดทำกิจกรรม เป็นต้น ดิฉันลองสังเกต วันที่ดิฉันเครียดหรือไม่มีความสุข ลูกสาวของดิฉันจะดื้อมากในวันนั้น เหมือนอยู่ไม่นิ่ง เหมือนว่าแล้วลูกก็เครียดไปตามเรานี่เอง เพราะเมื่อแม่เครียดอัตราการหายใจของแม่จะเร็วขึ้น เมื่อลูกอยู่ใกล้จะสัมผัสถึงพลังงานความเครียดนั้น เหมือนว่าลมหายใจของแม่กับลูก เป็นหนึ่งเดียวกัน วันที่ดิฉันอารมณ์ดี มีความสุข ลูกจะไม่ดื้อ ว่านอนสอนง่าย และอารมณ์ดี ถ้าอยากให้ลูกหลับง่าย ฉันลองจะอยู่ใกล้ ๆ ลูก และหายใจลึก ๆ ช้า ๆ ผ่อนคลาย ดูเหมือนว่า จังหวะการหายใจของแม่มีผลต่อความสุขสงบของลูก ภาพโดย pixabay หัวใจสำคัญของการเลี้ยงลูกให้มีสุขภาพจิตดีคือ การเป็นพ่อแม่ที่มีความสุข ลูกจะมีความสุขหากคุณมีความสุขกับการเลี้ยงลูก คุณจะส่งผ่านความสุขไปให้ลูกอย่างไม่รู้ตัว ลูกซึมซับความสุขจากพ่อแม่ ความสุขเหมือนโรคติดต่อชนิดดี ที่สามารถส่งต่อถึงกันได้อย่างง่ายดาย เพียงแค่คุณลองหัวเราะขึ้นมา ลูกจะหัวเราะตาม เพราะเด็กมีแนวโน้มเลียนแบบพฤติกรรมของพ่อแม่ และตอบสนองต่อความคาดหวังของพ่อแม่เสมอ การเลี้ยงลูก มีความละเอียดอ่อน และแตกต่างในไปในแต่ละวัฒนธรรม ครอบครัว และบุคคล คุณสามารถนำเทคนิควิธีการเลี้ยงลูกข้างต้น ไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับบุคลิกภาพ และพื้นฐานทางอารมณ์ของเด็ก เพื่อให้เด็กมีสุขภาพจิตที่ดี และมีความสุขในชีวิต แหล่งข้อมูลอ้างอิง (1) Alan S.Cowen, Via Fang, Disa Sauter, ami Dancher Kelther; What music makes us feel: At least 13 dimensions organize subjective experiences associated with music across different cultures; PNAS (2020) ภาพปกโดย pixabay